نگاهی به کلاهک‎ موشک‎های ایرانی که به پایگاه‌های آمریکا و اسرائیل رفتند/ تجهیز بالستیک‌های سپاه به «کلاهک نفس اژدها» برای انهدام زیرساخت‌های دشمن +عکس - پایگاه خبری دلنگاره

نگاهی به اهمیت و ویژگی‌های کلاهک موشک

نمای ساده از مدل طراحی اکثر کلاهک‎های مختلف موشک‎های میان‎برد و دوربرد بالستیک ایران

تا حدود یک دهه قبل، عمده موشک‎های بالستیک با استفاده از سامانه کنترل بردار رانش راهبری(کنترل) می‎شدند بنابر این پس از اتمام سوخت و خاموش شدن پیشران، قابل هدایت و راهبری نبودند. این سرجنگی‎های جدا شونده، قبلا ‌فاقد هدایت بوده و از اینرو به صورت ذاتاً‌ پایدار طراحی می‎شدند تا پس از ورود مجدد به جو و ایجاد نیروهای آیرودینامیکی بر اثر حرکت روی بدنه، به سمت زمین جهت گرفته و به مختصات انتهایی مسیر حرکت خود برسند. از آنچه در ظواهر پیداست، می‎توان نتیجه گرفت سرجنگی موشک‎های بالستیک ایرانی از نسل شهاب و نمونه‎های توسعه یافته از روی آن تا قبل از عماد، از نوع هدایت شونده با سطوح آیرودینامیکی نبودند اما در نسلهای بعدی، پیشرفت هایی همچون استفاده از موتورهای راکتی کوچک واکنشی، به عنوان راه حل معمول در پرتابه‎های خارج از جو (یا سایر راه‎های ممکن) ، توانستند پس از جدایی از بدنه موشک، قابلیت تصحیح مسیر پیدا کنند.

اولین نمونه های استفاده از این ابتکارات، در موشک بالستیک کوتاه‎برد فاتح-110 دیده شد که با توجه به بهره‎مندی از بالک‎های کنترلی روی سرجنگی، تا انتهای مسیر قابل هدایت و راهبری (کنترل) است. به همین خاطر، در برخی از نمونه‎های فاتح و مدلهای توسعه سافته از این خانواده ، سرجنگی جدا شونده مشاهده می شد که احتمال مورد اصابت قرار گرفتن این سرجنگی کوچک که سرعتی بالا دارد توسط سامانه‎های ضدموشکی دشمن مانند پاتریوت، بسیار کاهش یافت و یکی از دلایل اصایت دقیق پایگاه های آمریکا در اطراف خاک کشورمان، همین دقت کلاهک و سرجنگی مدرن آن بود.

سرجنگی نسل چهارم موشک فاتح-110 و بالک‎های هدایت

سرجنگی فاتح-110 و خلیج فارس از نوع جدا شونده

نمونه‎های مختلف این موشک دارای محموله انفجاری شدید است که در نمونه‎های زمین به زمین سرعت آن نسبت به نمونه دریایی بیشتر است. این موشک همچنین از سامانه‎های پیشرفته هدایت و ناوبری برخوردار است.

مروری بر انواع کلاهک های موشکهای ایرانی

از نظر ظاهری، اولین انواع سرجنگی‎های موشک شهاب به عنوان نخستین خانواده موشکهای بالستیک ایرانی، مخروطی ساده بودند که بعدها با دو نوع دیگر، تنوع یافتند. نوعی که در اینجا آن را «سه مخروطی» می‎نامیم با دو بخش مخروطی که اولی زاویه بیشتری دارد شروع شده و به واسطه یک حجم استوانه ای با طول قابل توجه به بخش مخروطی سوم می‎رسد. این ترکیب به نظر می‎رسد تا چند سال قبل، معمول‎ترین ترکیب هندسه ظاهری کلاهک‎های جنگی موشک‎های بالستیک کشور بئد زیرا علاوه بر خانواده شهاب، در موشک‎های قیام و سجیل-1 و 2 و عاشورا و قدر-1 و قدرF و موشک جدید قدرH نیز دیده می‎شود.

سرجنگی موشک های ایران از چپ به راست: شهاب-3 نسل اول، سجیل، قدرF، قیام-1

دقت در تصویر فوق نشان می‎دهد سرجنگی موشک‎های قدر و سجیل مشابه موشک قیام هستند که با افزوده شدن یک سطح مخروطی واسط به بدنه بزرگتر این موشک‎ها متصل شده‎اند. در واقع باید این بخش واسط در بالا قطری مشابه موشک قیام و در پائین قطری مشابه قدر و سجیل داشته باشد. بنا بر این بخش اصلی سرجنگی موشک‎های کشور می‎تواند مشترک باشد که ضمن صرفه اقتصادی بیشتر، انعطاف‎پذیری عملیاتی بالاتری نیز ایجاد می‎نماید.

سرجنگی‎های نمونه‎های مختلف موشک شهاب-3

نوع دیگر که آن را «دومخروطی» می‎نامیم، با یک حجم مخروطی از دماغه شروع شده و به واسطه یک حجم استوانه‎ای کوتاه به بخش مخروطی انتهایی می‎رسد. سرجنگی موشک‎های دوربرد از جو خارج شده و پس از طی بخش قابل توجهی از مسیر خود در خارج از آن مجدداً به جو بازگشته و به سوی هدف سرازیر می‎شوند. با توجه به کم بودن ضریب نیروی مقاوم این طرح کلاهک، رسیدن موشک سجیل به سرعتی منحصر به فرد در هنگام اصابت به هدف، ممکن شده است.

در طی یک دهه اخیر که قدرت و تنوع موشکهای بالستیک کشورمان با رشد چشمگیری مواجه شده، متخصصان ایرانی با بهره‎گیری از طرح‎های موجود و اجرای محاسباتی که دارای پیچیدگی‎های علمی و فنی بالایی است اقدام به بهسازی طرح کلاهک موشک‎های کشورمان کرده اند. علاوه بر محاسبات آیرودینامیکی و دینامیک پروازی، تولید موادی که درجه حرارت بسیار بالای ایجاد شده در چنین سرعت‎هایی را تحمل کرده و امکان اتمام مأموریت را به سرجنگی بدهد نیز از مسائل بسیار پیچیده در رسیدن به این موفقیت است.

سرجنگی موشک سجیل

ذوالفقار (بالا) و دزفول (پائین)

تحول کلاهکهای بالستیک با ظهور رضوان و خیبرشکن

شهریورماه سال ۱۴۰۱ بود که یک دستاورد جدید موشکی متعلق به نیروی هوافضای سپاه، در رژه بزرگ نیروهای مسلح رونمایی و موشک بالستیک زمین به زمین “رضوان” در جوار مرقد مطهر امام خمینی (ره) به نمایش درآمد. در آن زمان، فرمانده وقت کل سپاه پاسداران اعلام کرد که این موشک، بالستیک و نقطه‌زن است که با سرعت هشت برابر سرعت صوت وارد جو زمین می‌شود. به گفته سرلشکر شهید حسین سلامی، محصول جدید متخصصان دفاعی کشورمان، تک مرحله‌ای، دارای حدود هزار و ۴۰۰ کیلومتر برد با سوخت مایع و سرجنگی جداشونده شدیدالانفجار بوده که ضمن قابلیت پرتاب از سکوهای ثابت و متحرک، از توانایی هدایت‌پذیری و اصابت با دقت بالا به هدف برخوردار است.

این محصول جدید ابعادی مشابه‌ با موشک قیام را نشان می داد اما در همین وضعیت یکسان، برد این موشک جدید حدود 500 کیلومتر افزایش یافته بود که نشان از بهبود چشمگیر کیفیت و ارتقاء سامانه های مختلف همچون سوخت و موتور “رضوان” داشت.

اولین رونمایی از موشک رضوان در سال 1401

همچنین در نوع کلاهک ها، تفاوت هایی در مدل نصب شده روی “رضوان” و قیام 1 و 2 دیده می شد. بهره گیری موشک جدید از سامانه TVC (تراست ویکتورینگ /تغییر بردار رانش) برای هدایت و مانور بهتر نشان می داد متخصصان صنعت دفاعی کشورمان در حال تعمیم این ویژگی مهم روی محصولات مختلف موشکی بومی هستند؛ ضمن آنکه در انتهای بدنه نیز از بالک‌ های پایدارساز استفاده می شود تا هدایت و کنترل آن، با دقت بسیار بالایی همراه باشد. آخرین ویژگی مهم این موشک جدید نیز شعاع مرگبار صدمتری آن بود که نشان می داد در عین افزایش برد، قدرت سرجنگی نیز کاهش نیافته است.

نسل اول موشک خیبرشکن نیز در بهمن ماه ۱۴۰۰ و در چهل و سومین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی رونمایی شد؛ موشک خیبرشکن ۱۰٫۵ متر طول، ۸۰ سانتی‌متر قُطر و ۴٫۵ تن وزن داشت که شامل یک کلاهک ۵۰۰ کیلوگرمی می‌شود. کلاهک آن از نوع انفجاری سریع و شدید است و بردی حدود ۱۴۰۰ کیلومتر دارد.

خاصیت گلاید کنندگی کلاهک خیبرشکن در فاز شیرجه نهایی، اصلی ترین ویژگی این موشک برای عبور از پدافند هوایی دشمن و اصابت دقیق به اهداف است که در دو جنگ اخیر، شاهکارهای فراوانی را به نام خود ثبت کرد و یکی از دلایل افت شدید سامانه های پدافندی آمریکا و رژیم صهیونیستی و تلاش آنها برای آتش بس با ایران، همین قدرت و دقت بالای موشک خیبرشکن و نسلهای بعدی آن است.

موشک خرمشهر ۱ برای اولین به تاریخ ۳۱ شهریور ماه سال ۱۳۹۶ در مراسم رژه نیروهای مسلح رونمایی شد. مشخصا به صورت واضح شاهد یک طراحی با قطر بسیار بیشتر نسبت به موشک های بالستیک قبلی ایران بودیم و اولین سیگنال واضح این بود که موشک مورد نظر یا دارای برد بیشتر یا توانایی حمل سرجنگی سنگین تر است. با توجه به تاکید فرماندهی کل قوا (شهید آیت الله سید علی خامنه ای ) در خصوص حفظ برد موشک در عدد ۲ هزار کیلومتر در مقطع کنونی و سخنان سردار شهید حاجی زاده فرمانده وقت نیروی هوافضای سپاه، در همان روز مشخص شد که برد موشک خرمشهر فعلا ۲ هزار کیلومتر است.

دو کلاهک مهیب ایرانی- موشک خرمشهر 2 در سمت راست و موشک خرمشهر 4 در سمت چپ

در همان موقع بود که توجه ها به سمت بحث وزن سر جنگی رفت و مشخص شد این بار ایران به سراغ افزایش قدرت تخریب موشک های خود به شکل جدی رفته است. کلاهکی که در نسل اول موشک خرمشهر مشاهده می شد از نوع مخروطی ساده با یک نوک غیر تیز با انحنای کم برای کاهش اثرات مخرب حرارت در سرعت های پروازی بالا و هایپرسونیک بود. خرمشهر ۲ نشان داد که علاوه بر سر جنگی اصلی طراحی شده برای این موشک ، سرهای جنگی مختلف دیگر موجود در کشور نیز برای این موشک قابلیت نصب دارد و اصطلاحا در این بخش موشک از طراحی ماژولار برخوردار است.

سرجنگی سوم موشک خرمشهر با نمونه های دو مخروطی و سه مخروطی موشک های شهاب-۳ و قدر مشابهت داشت و نسل جدید موشک خرمشهر با نام خیبر یا همان خرمشهر چهار، ۱۵۰۰ کیلوگرم ماده منفجره داشت و کارشناسان صهیونیستی الام کردند سر جنگی این موشک دارای سیسستم پیشران مستقل خود برای خود از سری vernier است و سرعت این سر جنگی بعد از جدا شدن از بدنه و شیرجه نهایی روی هدف در حدود ۸ ماخ است

کلاهک منفرد یا خوشه‌ای ؛ کدام موثرتر است؟

کلاهکهایی با نفس اژدها؛ موشک ایرانی مجهز به سرجنگی بلست

در جریان تحویل انبوه 4 نوع موشک بالستیک به سپاه پاسداران در سال 1392، وزیر دفاع و پشتیبانی وقت نیروهای مسلح کشورمان از تجهیز شدن موشکهای ایرانی به سر جنگی “بلست” (بلاست) خبر داد و از موشکهای قدر یک اچ و قیام به عنوان نمونه هایی از موشک های ایرانی که به این کلاهک ها مجهز شده اند یاد کرد. البته به نظر می رسد به دلایلی از جمله عدم علاقمندی نیروهای مسلح کشورمان به آغاز جنگ شهری یا زیرساختی، این مدل از کلاهک فعلا مورد استفاده قرار نگرفته است.

“بلست” (Blast ) در حقیقت یک واژه انگلیسی است که می توان آن را به عنوان “انفجار شدید” ، ” انفجار نیرومند” و یا به عبارت عامیانه تر “ترکاندن” ترجمه کرد. در حقیقت منظور از این نوع سرجنگی ، سرهای جنگی “شدید الانفجار” است. “blast wave” یا به نوعی موج اولیه انفجار که پس از اصابت این گونه از سرهای جنگی ایجاد می شود، یک موج بسیار فشرده از هوا همانند بازدم به حساب می آید که با سرعت مافوق صوت حرکت کرده و در مسیر خود انسان ها، خودروها، سازه ها و به نوعی هر چیزی را تخریب می کند. البته این موج چندین میلی ثانیه و در محوطه ای در نزدیکی محل وقوع انفجار رخ می دهد.

موج اولیه انفجار یا Blast wave

“Shockwaves” دومین موج انفجاری است که با برد بیشتر و با سرعت مافوق صوت حرکت کرده و عمدتا انرژی بیش از نیروی امواج صوت را با خود حمل می کند. برای نمونه جالب است بدانید که ماده ای به مانند تی ان تی در زمان انفجار، امواجی با شتاب 6900 متر بر ثانیه را ایجاد کرده که می تواند انواع سازه ها و اندام درونی انسانها را نیز نابود کند. مرحله بعدی در انفجار یک سرجنگی شدید الانفجار، بحث ترکشهایی است که از قطعات سر جنگی و یا موشک که بر اثر انفجار منهدم شده اند است. این ترکشها می توانند نفرات پیاده یا انواع وسائل نقلیه را از بین برده و به انوع سازه ها و ساختمان ها با توجه به میزان مقاومتشان آسیب وارد کنند.

اما پس از مراحل فوق، به بحث حرارت و آتشی می رسیم که پس از انفجار رخ می دهد. این افزایش ناگهانی حرارت به صورت ناگهانی خصوصا بر علیه سازه های ساختمانی یا شناورهای مدرن بسیار مرگبار است و به راحتی می تواند سازه های آهنی و یا فولادی را ذوب کرده و منجر به از هم پاشیدن این سازه ها شود. البته ناگفته مشخص است که اگر انسانی در نزدیک این منطقه افزایش حرارتی نیز قرار داشته باشد به راحتی از پای درمی آید. در صورتی نیز که در محل مورد اصابت مواد سوختنی وجود داشته باشد بحث به وجود آمدن آتش سوزی های بعدی و ادامه تخریب نیز کاملا متصور است.

محله Chiswick در لندن که در جنگ دوم جهانی با یک فروند موشک با سرجنگی شدید الانفجار هدف قرار گرفت

اما آخرین پدیده که معمولا پس از منفجر شدن یک سرجنگی شدیدالانفجار رخ می دهد روی دادن یک خلاء در محل انفجار است که باعث به درون کشیده شدن امواج هوا همانند یک دم، به همراه تمامی ترکش ها و ذرات موجود در اطراف هدف به داخل است. این فشار هوایی که دوباره به داخل کشیده می شود به همراه ترکش ها باعث می شود که تخریب در محل انفجار به بالاترین سطح ممکن خود برسد. با بررسی تبعات شلیک موشک های بالستیک ایرانی با کلاهک هایی چون “بلست” می توان گفت که مجموع این اتفاقات که در کسری از ثانیه رخ می دهد سرهای جنگی شدید الانفجار را به انتخابی مناسب برای پاسخ به جنگ زیرساختی و پودر کردن اهداف مورد نیاز در دریا و هم خشکی تا 2 هزار کیلومتر بدل کرده است که امید است نیازی به استفاده از آنها نباشد اما شرایط و امکانات مورد نیاز برای مشاهده قدرت این نوع کلاهک ایرانی، هم اکنون مهیا شده است.

با توجه به تجربیات و درس آموخته های مهمی همچون دو نبرد بزرگ و آخرالزمانی نیروهای مسلح کشورمان در سال گذشته و امسال می توان با اطمینان گفت جمع آوری درس آموخته ها و تجربیات مذکور، به سرعت موجب ارتقاء توان موشکی و تولید محصول جدید در تقریبا یکسال آینده خواهد شد که نشان از سطح بالای پختگی و سرعت عمل بخش تحقیقات و صنعت دفاعی کشور دارد و با تبدیل دریافت های میدانی و عملیاتی به محصولات پهپادی و موشکی جدید و موثر، آرزوی به زانو درآوردن ایران اسلامی با جنگ و تجاوز، برای همیشه به گور خواهد رفت؛ انشاء الله.